banner
 

BỆNH LỞ MỒM LONG MÓNG (FOOT AND MOUTH DISEASE)

1. BỆNH LỞ MỒM LONG MÓNG (FOOT AND MOUTH DISEASE)
  Bệnh lỡ mồm long móng trên là bệnh truyền nhiễm cấp tính lây lan rất nhanh và rất mạnh, rộng cho nhiều loài gia súc, loài nhai lại, heo và người. Bệnh do virus hướng thượng bì, sự thủy hóa các tế bào thượng bì sẽ hình thành các mụn nước ở niêm mạc miệng, lưỡi, da, móng…. Bệnh gây tổn thất lớn về kinh tế và thiệt hại về đàn giống sinh sản.
  1.1. Nguyên nhân: Do virus thuộc giống Aphthovirus, họ Picornaviridae có 7 type virus gây bệnh lỡ mồm long móng: O, A, C, S.A.T–1, S.A.T- 2, S.A.T- 3 và ASIA-1.
  Hiện nay ở nước ta có 3 type gây bệnh là A, O, ASIA-1, gây triệu chứng và bệnh tích như nhau nhưng không gây miễn dịch chéo. Nếu heo sau khi khỏi bệnh thì được miễn dịch trong thời gian tương đối lâu là 1-2 năm.
  1.2. Sức đề kháng của virus
  -    Virus có sức đề kháng mạnh:
  + Ở 600C tồn tại 5-15 phút.
  + Ở 1000C virus chết ngay lập tức.
  + Từ  0-40C tồn tại 425 ngày.
  + Trong đất ẩm virus sống hàng năm, gặp điều kiện thuận lợi sẽ phát triển và gây bệnh.
  + Trong thịt ướp lạnh virus tồn tại khá lâu.
  + Trong phân ủ thành đống virus tồn tại 7 ngày.
  + Nước tiểu virus tồn tại 39 ngày.
  1.3. Phương thức truyền lây:
  -    Bệnh lây qua đường tiêu hóa, niêm mạc da là chủ yếu vì virus có nhiều trong mụn nước, máu, phủ tạng và trong các chất bài tiết như phân, nước tiểu, sữa, nước mắt, nước mũi…
  -    Bệnh còn lây qua đường hô hấp và lây qua sinh dục là đường xâm nhập phụ.
  -    Sự truyền bệnh trực tiếp qua hệ thống tiêu hóa là nước bọt do nuôi nhốt chung, chăn thả chung… hoặc bệnh có thể lây gián tiếp qua thức ăn, nước uống, dụng cụ chăn nuôi mang mầm bệnh, người, phương tiện vận chuyển…
  -    Các chất bài tiết của heo trong thời kỳ sốt cuối cùng sẽ là mầm bệnh và dễ dàng truyền bệnh đi xa.
  -    Con người là yếu tố quan trọng làm lây lan mầm bệnh (chân tay, quần áo, phương tiện vận chuyển gia súc…) tiếp xúc với mầm bệnh rồi gián tiếp làm lây lan mầm bệnh sang những nơi khác.
  -    Loài mắc bệnh: Trâu bò mắc bệnh nhiều nhất, rồi đến các loài sau: Heo, dê cừu, thú hoang dã…
  -    Bệnh có thể lây qua cho người do chăm sóc điều trị heo bệnh hoặc tiếp xúc trực tiếp mầm bệnh: lây qua cho người chỉ biểu hiện triệu chứng nhẹ là nổi các mụn nước gây ngứa ở chân, tay và điều trị sớm sẽ mau khỏi. Nếu để bệnh kéo dài sẽ nổi mụn li ti ở lợi, viêm miệng, kéo dài 10-24 ngày sẽ gây hiện tượng ói mửa, tiêu chảy.
  -    Các loài một móng, ngựa, gia cầm không mắc bệnh này.
-    Khi heo bị nhiễm virus lở mồm long móng sẽ gây viêm ở những nơi da mỏng như vú, kẽ móng chân, niêm mạc miệng, lưỡi, ruột…

1.4. Triệu chứng: Thời gian nung bệnh từ 2-7 ngày, trung bình là 3-4 ngày, gồm 3 thể bệnh
  1.4.1. Thể thông thường:
  -    Bệnh hay gặp ở vùng nhiệt đới, thú ủ rũ, lông dựng, da mũi khô, thú sốt cao 40-41 0C kéo dài 3 ngày.
  -    Xuất hiện các mụn nước ở da, vành móng kẻ chân, lưỡi, vú làm thú kém ăn, nhai khó khăn.
  -    Ở miệng: lưỡi có mụn to ở đầu lưỡi gốc lưỡi ở hai bên lưỡi, xoang trong miệng trong má, lỗ chân răng, môi có mụn lấm tấm bằng hạt ké, hạt bắp. Sau đó mụn vỡ và tạo thành các vết loét đáy nhỏ và phủ màu xám. Nước dãi chảy nhiều như bọt xà phòng.
  -   Ở mũi: niêm mạc có mụn nước, đặt biệt là vành mũi có mụn loét, nước mũi lúc đầu trong sau đục dần.
  -    Ở chân, kẽ móng có mụn nước từ  trước ra sau, mụn vỡ làm long móng.
  -    Ngoài da: xuất hiện các mụn loét ở vùng da mỏng như bụng, bẹn, vú, ở đầu núm vú …
  -    Sau khi hàng loạt mụn nước vỡ dần sẽ dẫn đến nhiễm trùng máu, nhiễm trùng da, thú sốt cao, suy nhược dần rồi chết
  1.4.2. Thể biến chứng
  -    Những biến chứng xảy ra khi điều kiện vệ sinh, chăm sóc kém làm mụn vỡ dẫn đến nhiễm trùng, chân bị long móng, thối móng, thối xương làm thú què. Vú thì bị viêm tắt sữa. Các mụn khác vỡ sẽ gây nhiễm vi khuẩn kế phát, bại huyết rồi chết.
  -    Bệnh lỡ mồm long móng ghép với các bệnh ký sinh trùng hay vi khuẩn khác có sẵn trong máu có thể làm con vật mau chóng chết.
  1.4.3. Thể ác tính
  - Đối với heo con: sốt cao 40-41,5oC, trong những ngày đầu thấy toàn thân đỏ ửng cả da và niêm mạc. Chảy nước mắt và nước dãi, sau 3-4 ngày thấy da nhăn nheo nứt thành từng vết từ trên xuống và có nước chảy ra. Nhiều con miệng viêm loét không bú được và nhiễm trùng máu rồi chết. Tốc độ lây nhiễm trong đàn heo con là rất nhanh. Bệnh tích thường gặp ở bốn chân, mụn loét ở miệng và gây hiện tượng long móng, sau 7-10 ngày thì lây lan sang toàn đàn.
  - Đối với heo nái: bệnh biểu hiện nhẹ hơn, thấy mụn nước ở vú, kẽ móng chân, có con nhiễm trùng thì sưng móng viêm có mủ, đi cà nhắc, có con long móng.
  1.5. Bệnh tích:
  - Chủ yếu ở đường tiêu hóa như miệng có các vết loét ở lưỡi, lỗ chân răng, hầu, thực quản, dạ dày…
  - Ở đường hô hấp gây viêm phế quản. Bên trong phủ tạng: tim bị viêm cấp, van tim bị sùi hoặc loét (TIM CỌP), lách bị sưng đen, niêm mạc ruột non ruột già xuất huyết điểm, long móng, thối móng, rụng xương bàn chân. Khi khỏi bệnh thì ở các vết loét sẽ để lại sẹo ở miệng.

Hình 1: Heo bị viêm móng, thối móng đi lại khó khăn và đứng không được
 
Hình 2: Viêm loét gây thối móng và móng dễ dáng sứt ra

Hình 3: Mụn vỡ gây viêm loét giữa các kẽ móng chân

Hình 4: viêm loét gây thối móng và sứt móng

Hình 5: Nổi mụn nước ở niêm mạc mũi và vành mũi
 

Hình 6: Móng chân bị viêm có mủ và móng rất dễ sứt ra
 

Hình 7: Lưỡi nổi nhiều mụn nước gây viêm loét