(Anova) - “Phát triển nông thôn không có nghĩa là phá bỏ truyền thống. Nông dân có nền văn minh riêng. Đó mới là phát triển bền vững. Nếu không, người nông dân sẽ thành cái giá đỡ cuối cùng của nền kinh tế”... Những ý này hay được Tiến sĩ Đỗ Thị Đông Xuân nhắc đến, trong câu chuyện cuối năm thuần về chuyên môn của chị, bảo tồn gen cho các giống vật nuôi ở nông hộ…

Từ con bò U Rìu đến con gà sao

“Giống bò U Rìu ở Nam Đàn, Nghệ An, đang được bảo tồn. Đất ở đây rất nhiều đá, chỉ có giống bò đó mới cày nổi. Ở Đồng Văn, Hà Giang, bà con lấy mặt núi làm mặt đất, gánh từng gánh đất lên núi đá tai mèo để trồng bắp, bắp xanh tốt và rất ngon. Họ cũng nuôi được giống bò Mông rất đẹp”. Chị Đông Xuân kể tiếp về hành trình “đi từ Lũng Cú đến Cà Mau” của mình: “Năm 2003 tôi thấy người dân tộc thiểu số ở Nghệ An sống nhẹ nhàng trong những ngôi nhà sàn. Năm 2007 tôi gặp ở Sapa nhiều nông dân thiểu số sống trong những ngôi nhà xây nhưng những món đồ viện trợ thì họ không màng đến, bỏ dồn vào góc nhà. Điều đó chứng tỏ, nhiều dự án tài trợ cho nông dân chưa quan tâm đến việc nông dân cần gì để cải thiện cuộc sống”.

Với đồng bằng sông Cửu Long, chị nhận xét sau những lần làm việc với Đại học Cần Thơ: “Vùng này đất đai trù phú nhưng nông dân còn rất nghèo”. Và chị ước ao “giúp bà con chăn nuôi sao cho họ có lợi tức để thoát nghèo mà vẫn bảo tồn được những giống gen quý”.

Thế là, từ những con gà giống đầu tiên đưa về Việt Nam hồi năm 1999, tới nay, gà sao đã được nuôi rải rác ở nhiều tỉnh như Hà Giang, Hải Dương, Thái Nguyên, Bà Rịa - Vũng Tàu, Tiền Giang, Cần Thơ… Gà sao có gốc từ châu Phi, đang được ưa chuộng ở nhiều nước châu Âu; là giống gà dễ nuôi, suất đầu tư thấp, chỉ cần ăn rau cỏ, nuôi chăn thả, thịt ngon.

Hiện nay giá thịt gà sao ở một số siêu thị trong nước cao gần gấp đôi thịt các giống gà ta. Một nông dân ở Hải Dương lâu nay chuyên trồng vải thiều, giờ nuôi thả thêm gà sao, kể với chị Đông Xuân rằng vườn vải của anh tốt hơn nhờ được gà sao ăn hết sâu bệnh; thích nhất là gà sao dễ nuôi, không bị dịch bệnh và bán được giá cao.

Đây là một trong những dự án về bảo tồn gen mà Tiến sĩ Đông Xuân đang làm ở Việt Nam. Như chị nói: “Dự án tôi làm nhỏ thôi, xuất phát từ Bộ Ngoại giao Hungary, gọi là tiểu dự án giảm nghèo”. Chị nghĩ mình như một nhịp cầu khoa học, giữa Viện Nghiên cứu chăn nuôi Hungary (KÁTKI - nay chuyển tên là ÁTK), nơi chị làm việc, với Viện Chăn nuôi quốc gia Thụy Phương và nông dân ở quê nhà.

Nhờ học nông nghiệp…

Ảnh: Tư liệu.

Chị bộc bạch: “Đất nước mình đẹp, thiên nhiên hùng vĩ, tài nguyên văn hóa nông thôn đa dạng. Nhiều nước phát triển đã phải trả giá cho bài học công nghiệp hóa, giờ đây đang quan tâm tới việc giúp mình bảo tồn văn hóa và phát triển bền vững”.

 Theo chị thì Chính phủ cũng đang rất quan tâm tới chuyện này nhưng lại để cho nhiều dự án xây dựng xóa đi nếp sống và những tập quán tốt đẹp ở nông thôn. Nhiều nơi đang bị đô thị hóa kiểu tạp nham, phá đi cái văn minh nông thôn của bà con.

“Đó không phải là phát triển bền vững” - chị nói và tiếp: “Nhà nước cũng cần có chính sách để giúp nông dân nghèo ở lại làng quê bằng cách giúp họ sản xuất và tiêu thụ được sản phẩm, nếu không họ sẽ tràn về thành phố”.

Chị đang ấp ủ một dự án phát triển bền vững khép kín ở Việt Nam, từ mở mang dân trí đến sản xuất và tiêu thụ nông sản. Chị nói: “Phát triển dân trí ở nông thôn liên quan tới nhiều chuyện lắm, thí dụ như trồng rau không an toàn là do nhiều bà con nông dân không hiểu hết tác hại của nó”.

Chị chia sẻ kinh nghiệm: “Nhưng đây là dân trí, mình phải biết cách làm từ từ, dạy từ bé, dạy cả cho trẻ con biết cách suy nghĩ độc lập và cho phép phản biện. Cha mẹ khi giáo dục con cái cũng nên tôn trọng ý kiến của chúng”.

“Thương người nông dân là biết họ đang cần gì và giúp họ nâng cuộc sống lên chứ không phải là áp đặt”. Nhà khoa học chuyên về bảo tồn gen nói như vậy rồi hẹn sẽ quay về Việt Nam sau Tết này để thúc đẩy một dự án phát triển nông nghiệp bền vững.